Jeotermal Enerji Projeleri neden planlanan bütçenin üzerinde maliyetle sonuçlanıyor ? İşveren Mühendisliği bunu önleyebilir mi ?

Giriş

Bir jeotermal enerji santrali veya büyük ölçekli bir enerji projesinde bağımsız teknik danışmanlık/İşveren Mühendisliği hizmeti teklif edildiğinde, proje sahibinin aklına gelen ilk soru genellikle şu olur: "Bu ek bir maliyet mi?" Bu soru anlaşılır — ama yanlış çerçeveden soruluyor.

Doğru soru şu olmalı: "Bu hizmetin önlediği tek bir yanlış karar veya kazandırdığı zaman, bedelinin kaç katı değer üretiyor?"

Bu sorunun önemi, sektörün genel risk profiline bakıldığında daha da netleşiyor. Boston University Institute for Global Sustainability'den Sovacool ve Ryu'nun 2025'te yayınladığı, 1936-2024 yılları arasında 83 ülkede tamamlanmış 662 enerji altyapısı projesini (toplam 1,358 trilyon dolarlık yatırım) inceleyen kapsamlı bir çalışma, çarpıcı bir tablo ortaya koyuyor: enerji altyapısı projeleri ortalamada planlanan bütçenin %40 üzerinde maliyete ve ortalama yaklaşık 2 yıllık gecikmeye maruz kalıyor [1]. Bu, tek tek projelerin değil, sektörün genelinin taşıdığı bir risk profili — ve bağımsız teknik koordinasyonun değeri tam olarak bu risk profilinin neresinde durduğunuzla ilgili.

Maliyet aşımı ve gecikme nereden doğar?

Önceki yazımızda (Bağımsız Teknik Koordinasyon) detaylandırdığımız gibi, bir enerji santrali projesindeki en maliyetli hatalar genellikle taraflar arasındaki teknik arayüzlerde — kimsenin bütünsel olarak izlemediği geçiş noktalarında — ortaya çıkıyor. Bu hatalar iki şekilde maliyete dönüşüyor:

1. Yanlış veya geç fark edilen bir teknik karar — örneğin bir ekipman seçiminin veya bir mühendislik varsayımının sahada gerçek koşullarla uyuşmadığının inşaat ilerledikten sonra anlaşılması. Bu tür bir hatanın düzeltme maliyeti, erken aşamada fark edilseydi harcanacak maliyetin kat kat üzerinde olabiliyor.

2. Devreye alma sürecinde yaşanan gecikme — bir enerji santrali için her gün, üretilmeyen elektrik anlamına geliyor. Büyük ölçekli bir santralin devreye alınmasının bir hafta öne çekilebilmesi, sahibine önemli bir ek gelir/tasarruf olarak yansıyor.

AVS Energy'nin saha deneyiminden gözlem şu: bağımsız bir teknik koordinasyonla erken yakalanıp önlenen tek bir yanlış karar, tipik olarak on binlerce dolar mertebesinde bir maliyeti ortadan kaldırabiliyor; büyük ölçekli bir santralin devreye alınmasının bir hafta öne çekilmesi ise, kaybedilmeyen üretim geliri nedeniyle yüz binlerce dolar mertebesinde bir farka karşılık gelebiliyor [2]. Bu rakamlar projeden projeye değişir — ama büyüklük mertebesi tutarlı: danışmanlık hizmetinin bedeli, önlediği tek bir riskin yanında küçük kalıyor.

Bunu nasıl değerlendirmeli?

Bağımsız teknik danışmanlığın değerini değerlendirirken, hizmet bedelini proje bütçesinin yüzdesi olarak değil, önlenen risklerin beklenen değeriyle karşılaştırmak daha doğru bir çerçeve sunuyor:

• Sektör genelinde projelerin %40 mertebesinde bütçe aşımı ve yıllar mertebesinde gecikme riski taşıdığı biliniyor [1].

• Bu riskin bir kısmı, taraflar arasındaki teknik arayüzlerin bağımsız izlenmesiyle erken aşamada yakalanabiliyor.

• Erken yakalanan tek bir yanlış karar veya kazanılan birkaç günlük zaman, çoğu zaman hizmet bedelinin tamamını karşılıyor — kalan proje süresi boyunca sağlanan koordinasyon ise net bir kazanç olarak kalıyor.

Bu, sigorta mantığına benzer bir çerçeve: yıllık bir sigorta primi, "hiçbir zaman gerçekleşmeyeceğini umduğunuz" bir riske karşı ödenir; ama tek bir olayın maliyeti, yıllar boyunca ödenen primlerin toplamını kolayca aşabilir. Bağımsız teknik koordinasyonda fark şu: bu "sigorta", riski önlemeye de çalışıyor — yalnızca gerçekleştiğinde tazmin etmiyor.

AVS Energy'nin yaklaşımı

AVS Energy'nin İşveren Mühendisliği ve teknik danışmanlık hizmeti, projenin sahibine tam olarak bu değeri sağlamak üzere kurgulanıyor: tasarım şartnamelerinin takibi, inşaat kilometre taşlarının bağımsız izlenmesi ve devreye alma sürecinin koordinasyonu yoluyla, maliyetli hataların ve gecikmelerin erken aşamada yakalanması. Bu yaklaşımın somut bir örneği, AVS Energy'nin HEZ Enerji A.Ş.'nin Aydın'daki 24 MW kapasiteli Moralı Jeotermal Enerji Santrali projesinde planlama aşamasından devreye almaya kadar üstlendiği teknik koordinasyon görevidir [3] — bu tür bir uçtan uca takip, tam olarak yukarıda tarif edilen erken uyarı ve hızlandırma fırsatlarını yakalamak için kurgulanmıştır.

Sonuç

Bağımsız teknik danışmanlığı bir maliyet kalemi olarak görmek, yanlış bir çerçeve. Doğru çerçeve şu: sektörün taşıdığı ortalama %40 bütçe aşımı ve yıllar mertebesindeki gecikme riski göz önüne alındığında [1], erken yakalanan tek bir yanlış karar veya kazanılan birkaç günlük zaman, hizmetin bedelini kat kat karşılayabiliyor. Kalan süre boyunca sağlanan koordinasyon ise projeye eklenen net bir değer olarak kalıyor.

Sık Sorulan Sorular

Bağımsız teknik danışmanlığın maliyeti proje bütçesinin ne kadarını oluşturur?

Bu, projenin ölçeğine ve hizmet kapsamına göre değişir; doğru soru bedelin oranı değil, önlenen risklerin beklenen değeridir.

Bu hizmetin getirisini önceden ölçmek mümkün mü?

Kesin bir rakam önceden verilemez, ama sektörün taşıdığı genel maliyet aşımı/gecikme riski [1] ve projenin kendine özgü risk profili birlikte değerlendirilerek bir beklenti oluşturulabilir.

Bu yatırım getirisi yalnızca büyük ölçekli projeler için mi geçerli?

Hayır — daha küçük ölçekli projelerde de yanlış kararların önlenmesi değer yaratır; ancak büyük ölçekli santrallerde devreye alma gecikmesinin günlük maliyeti daha büyük olduğu için getiri de büyüklük olarak daha çarpıcı olabilir.

Kaynaklar

[1] Sovacool, B.K.; Ryu, H. (2025). Küresel enerji altyapısı projelerinde inşaat maliyeti aşımları ve zaman gecikmeleri üzerine çalışma (662 proje, 83 ülke, 1936-2024, 1,358 trilyon dolar yatırım) — Energy Research & Social Science dergisinde yayınlanan bulgular, Boston University Institute for Global Sustainability tarafından duyuruldu. https://www.bu.edu/igs/2025/05/19/investment-risk-for-energy-infrastructure-construction-is-highest-for-nuclear-power-plants-lowest-for-solar/

[2] AVS Energy kurumsal saha deneyimi/gözlemi — bağımsız teknik koordinasyonla önlenen yanlış kararların ve kazanılan devreye alma süresinin tipik mertebesi. Kaynak: AVS Energy kurucu ekip değerlendirmesi (10 Eylül 2026). Not: Bu, belirli bir isimlendirilmiş projeye atfedilen kesin bir rakam değil, genel bir büyüklük mertebesi gözlemidir.

[3] AVS Energy proje deneyimi — HEZ Enerji A.Ş., Moralı Jeotermal Enerji Santrali (24 MW), Aydın. Kaynak: AVS Energy kurumsal proje kayıtları/persona dökümanı.